Τι είναι το portfolio diversification και γιατί έχει σημασία;

Τα αυγά και το καλάθι

Η παλιά παροιμία τα λέει όλα: μη βάζεις όλα τα αυγά σε ένα καλάθι. Αν σου πέσει το καλάθι, τα έχασες όλα. Αν έχεις τρία καλάθια και σου πέσει το ένα, έχασες μόνο το ένα τρίτο. Στο trading και στις επενδύσεις, το καλάθι είναι ένα asset, ένας κλάδος ή μια αγορά, και το πέσιμο είναι μια απρόβλεπτη κακή εξέλιξη: μια εταιρεία που καταρρέει, ένας κλάδος που μπαίνει σε κρίση, μια χώρα με προβλήματα.

Η βασική ιδέα λοιπόν είναι απλή: μοιράζεις τα χρήματά σου ώστε καμία μεμονωμένη αποτυχία να μην μπορεί να σε βγάλει από το παιχνίδι. Δεν εξαφανίζεις το ρίσκο, το κάνεις πιο διαχειρίσιμο. Και αυτό είναι εκπαίδευση στη διαχείριση ρίσκου, όχι συμβουλή για το τι να αγοράσεις.

Σε τι μπορείς να διαφοροποιηθείς

Η διαφοροποίηση δεν γίνεται μόνο ανάμεσα σε πολλές μετοχές. Γίνεται σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα, και κάθε επίπεδο προστατεύει από διαφορετικό είδος κινδύνου.

• Ανάμεσα σε assets: μετοχές, ομόλογα, μετρητά, εμπορεύματα, crypto. Κάθε κατηγορία αντιδρά διαφορετικά στις ίδιες συνθήκες.
• Ανάμεσα σε κλάδους: τεχνολογία, ενέργεια, υγεία, τράπεζες. Μια κρίση σε έναν κλάδο δεν χτυπάει όλους τους υπόλοιπους το ίδιο.
• Ανάμεσα σε γεωγραφίες: διαφορετικές χώρες και οικονομίες έχουν διαφορετικούς κύκλους.
• Στον χρόνο: το να μην τοποθετείς όλα τα χρήματα μονομιάς είναι επίσης μορφή διαφοροποίησης.

Correlation: η λέξη κλειδί με απλά λόγια

Το αν η διαφοροποίηση δουλεύει δεν εξαρτάται από το πόσα πράγματα έχεις, αλλά από το πόσο μαζί κινούνται. Αυτό περιγράφει το correlation (συσχέτιση). Δύο assets με υψηλή θετική συσχέτιση ανεβοκατεβαίνουν σχεδόν παρέα, οπότε το να έχεις και τα δύο δεν σε προστατεύει σχεδόν καθόλου. Δύο assets με χαμηλή ή αρνητική συσχέτιση κινούνται ανεξάρτητα ή αντίθετα, και εκεί η διαφοροποίηση πιάνει τόπο.

Κλασικό παράδειγμα: δέκα μετοχές τεχνολογίας μοιάζουν με δέκα διαφορετικά πράγματα, αλλά σε μια κρίση του κλάδου πέφτουν όλες μαζί. Στην πράξη είναι ένα καλάθι με δέκα αυγά, όχι δέκα καλάθια. Προσοχή και σε κάτι ακόμα: σε μεγάλες κρίσεις οι συσχετίσεις ανεβαίνουν, δηλαδή πράγματα που κανονικά κινούνται ανεξάρτητα αρχίζουν να πέφτουν όλα μαζί. Η διαφοροποίηση βοηθάει, αλλά δεν είναι ασπίδα που δεν σπάει ποτέ.

Παράδειγμα με αριθμούς: δύο χαρτοφυλάκια στην ίδια κρίση

Έστω δύο φίλοι, ο Άρης και η Μαρία, με 10.000 ευρώ ο καθένας. Ο Άρης τα βάζει όλα σε μία μετοχή τεχνολογίας. Η Μαρία μοιράζει τα δικά της: 2.500 ευρώ στην ίδια μετοχή τεχνολογίας, 2.500 ευρώ σε ένα ευρύ index fund, 2.500 ευρώ σε ομόλογα και 2.500 ευρώ μένουν μετρητά.

Έρχεται μια κακή χρονιά για την τεχνολογία: η μετοχή πέφτει 40%, το index fund πέφτει 15%, τα ομόλογα μένουν περίπου σταθερά και τα μετρητά δεν αλλάζουν. Ο Άρης: 10.000 μείον 40% ίσον 6.000 ευρώ, ζημιά 4.000 ευρώ. Η Μαρία: η μετοχή της γίνεται 1.500, το index fund 2.125, τα ομόλογα μένουν 2.500 και τα μετρητά 2.500, σύνολο 8.625 ευρώ, ζημιά 1.375 ευρώ, δηλαδή περίπου 14% αντί για 40%.

Η άλλη όψη είναι εξίσου σημαντική: αν η μετοχή είχε διπλασιαστεί, ο Άρης θα είχε κερδίσει πολύ περισσότερα από τη Μαρία. Η διαφοροποίηση κόβει τα άκρα και προς τις δύο κατευθύνσεις. Δεν είναι κόλπο για περισσότερα κέρδη, είναι ανταλλαγή: λιγότερες πιθανές κορυφές, πολύ πιο ρηχοί πάτοι.

Υπάρχει και υπερβολή: το over-diversification

Όπως τα λίγα καλάθια είναι πρόβλημα, έτσι και τα πάρα πολλά. Αν έχεις 60 διαφορετικές μικρές τοποθετήσεις, καμία δεν επηρεάζει ουσιαστικά το αποτέλεσμα, δεν προλαβαίνεις να τις παρακολουθείς, και συχνά πληρώνεις περισσότερα κόστη συναλλαγών. Αυτό λέγεται over-diversification ή, πιο πικρόχολα, diworsification. Κάπου στη μέση υπάρχει ένα λογικό εύρος όπου η προστασία είναι πραγματική και το χαρτοφυλάκιο παραμένει διαχειρίσιμο.

Αξίζει να ειπωθεί καθαρά: τίποτα από όλα αυτά δεν είναι επενδυτική συμβουλή και δεν σου λέει τι να αγοράσεις. Είναι εκπαίδευση στο πώς δουλεύει το ρίσκο. Οι περισσότεροι αρχάριοι που χάνουν χρήματα δεν χάνουν επειδή διάλεξαν λάθος μετοχή, αλλά επειδή έβαλαν υπερβολικά πολλά σε μία ιδέα χωρίς σχέδιο. Στο Tradebook η διαχείριση ρίσκου, με τη διαφοροποίηση ως ένα από τα βασικά εργαλεία της, διδάσκεται βήμα βήμα μέσα από σύντομα gamified micro-lessons, πριν καν φτάσεις σε πιο σύνθετες έννοιες.