Τι σημαίνει bull market και bear market;
Bull market λέγεται η περίοδος που οι τιμές ανεβαίνουν σταθερά και η διάθεση της αγοράς είναι αισιόδοξη. Bear market λέγεται η περίοδος που οι τιμές πέφτουν σημαντικά, συνήθως πάνω από 20% από τα υψηλά τους, και η διάθεση γίνεται φοβισμένη. Οι δύο φάσεις εναλλάσσονται συνεχώς και είναι φυσιολογικό κομμάτι κάθε αγοράς.
Από πού βγήκαν ο ταύρος και η αρκούδα
Τα ονόματα προέρχονται από τον τρόπο που επιτίθεται κάθε ζώο. Ο ταύρος (bull) χτυπάει με τα κέρατα από κάτω προς τα πάνω, όπως μια αγορά που σπρώχνει τις τιμές ψηλότερα. Η αρκούδα (bear) χτυπάει με το πόδι από πάνω προς τα κάτω, όπως μια αγορά που πιέζει τις τιμές χαμηλότερα. Η εικόνα είναι παλιά, χρησιμοποιείται στα χρηματιστήρια εδώ και αιώνες, και έχει μείνει επειδή είναι εύκολο να τη θυμάσαι.
Στην καθημερινή γλώσσα του trading θα ακούσεις επίσης το bullish (κάποιος που περιμένει άνοδο) και το bearish (κάποιος που περιμένει πτώση). Δεν περιγράφουν μόνο την αγορά, περιγράφουν και τη γνώμη ενός trader για ένα συγκεκριμένο asset.
Τι ορίζει κάθε φάση
Δεν υπάρχει επίσημος κανόνας γραμμένος σε νόμο, αλλά υπάρχει μια σύμβαση που χρησιμοποιούν οι περισσότεροι. Bear market θεωρείται μια πτώση τουλάχιστον 20% από τα πρόσφατα υψηλά, που κρατάει εβδομάδες ή μήνες. Bull market θεωρείται μια σταθερή άνοδος από τα χαμηλά, συχνά επίσης με το όριο του 20% ως σημείο αναφοράς. Μικρότερες πτώσεις της τάξης του 10% λέγονται correction (διόρθωση) και είναι ακόμα πιο συχνές.
Η ουσιαστική διαφορά όμως δεν είναι το ποσοστό, είναι η συμπεριφορά. Σε bull market τα καλά νέα ενισχύουν την άνοδο και τα κακά νέα συχνά αγνοούνται. Σε bear market συμβαίνει το αντίθετο: ακόμα και καλά νέα δεν αρκούν για να κρατήσουν τις τιμές ψηλά, γιατί οι περισσότεροι θέλουν να πουλήσουν σε κάθε ανάκαμψη.
- Bull market: σταθερά υψηλότερα υψηλά και υψηλότερα χαμηλά, αισιοδοξία.
- Bear market: πτώση 20% ή περισσότερο από τα υψηλά, φόβος και απαισιοδοξία.
- Correction: πτώση γύρω στο 10%, σύντομη και συχνή, όχι απαραίτητα αλλαγή φάσης.
- Sideways / range: η τιμή κινείται πλάγια, χωρίς καθαρή κατεύθυνση.
Παράδειγμα με αριθμούς: ένας κύκλος από την αρχή ως το τέλος
Έστω ένας δείκτης μετοχών που ξεκινάει τη χρονιά στις 4.000 μονάδες. Μέσα σε δεκαοκτώ μήνες ανεβαίνει σταδιακά στις 5.200 μονάδες, δηλαδή άνοδος 30%. Οι ειδήσεις είναι θετικές, όλο και περισσότερος κόσμος μπαίνει στην αγορά, και κάθε μικρή πτώση αγοράζεται γρήγορα. Αυτό είναι ένα κλασικό bull market.
Μετά η εικόνα γυρίζει. Ο δείκτης πέφτει από τις 5.200 στις 4.050 μονάδες μέσα σε επτά μήνες, δηλαδή πτώση περίπου 22%. Πέρασε το όριο του 20%, άρα με τη σύμβαση που είδαμε μιλάμε πλέον για bear market. Στη διαδρομή υπάρχουν ανακάμψεις, για παράδειγμα από τις 4.400 στις 4.700, που όμως σβήνουν. Αυτές οι προσωρινές ανόδοι μέσα σε πτωτική αγορά λέγονται bear market rallies και ξεγελούν συχνά τους αρχάριους, που νομίζουν ότι η πτώση τελείωσε.
Σημείωσε και τα δύο νούμερα: η άνοδος χρειάστηκε δεκαοκτώ μήνες, η πτώση μόλις επτά. Αυτό είναι τυπικό. Οι πτώσεις τείνουν να είναι πιο απότομες και πιο γρήγορες από τις ανόδους, γιατί ο φόβος κινητοποιεί πιο βίαια από την αισιοδοξία.
Γιατί τα bear markets είναι φυσιολογικά, και τι υπάρχει ανάμεσα
Ιστορικά, οι μεγάλες αγορές περνούν από bear market αρκετές φορές κάθε δεκαετία. Δεν είναι βλάβη του συστήματος, είναι ο τρόπος που η αγορά ξεφουσκώνει υπερβολές και επανεκτιμά τις τιμές. Κάθε bear market μέχρι σήμερα ακολουθήθηκε από νέο κύκλο, αν και κανείς δεν ξέρει εκ των προτέρων πόσο θα κρατήσει το καθένα. Το να το ξέρεις αυτό δεν κάνει την πτώση ευχάριστη, σε βοηθάει όμως να μην πανικοβάλλεσαι σαν να συμβαίνει κάτι πρωτοφανές.
Υπάρχει και τρίτη κατάσταση που ξεχνιέται συχνά: το range ή sideways market, όπου η τιμή κινείται πλάγια για μεγάλα διαστήματα χωρίς καθαρή τάση. Στην πράξη οι αγορές περνούν πολύ χρόνο εκεί, και πολλοί αρχάριοι χάνουν χρήματα ψάχνοντας τάση σε αγορά που απλώς δεν έχει. Χωρίς εκπαίδευση και διαχείριση ρίσκου, οι περισσότεροι αρχάριοι χάνουν χρήματα σε όλες τις φάσεις, όχι μόνο στις πτωτικές.
Στο Tradebook οι φάσεις της αγοράς διδάσκονται βήμα βήμα μέσα από σύντομα gamified micro-lessons, ώστε να μάθεις να αναγνωρίζεις bull, bear και range συνθήκες σε πραγματικά charts πριν ρισκάρεις οτιδήποτε.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο κρατάει συνήθως ένα bear market;
Δεν υπάρχει σταθερός κανόνας. Ιστορικά στις μετοχές τα bear markets κρατούν κατά μέσο όρο κάποιους μήνες έως λίγα χρόνια, ενώ τα bull markets συνήθως διαρκούν περισσότερο. Κάθε κύκλος είναι διαφορετικός, γι' αυτό οι προβλέψεις για το πότε τελειώνει μια πτώση αποτυγχάνουν τόσο συχνά.
Σημαίνει bear market ότι όλα πέφτουν;
Όχι απαραίτητα όλα, αλλά τα περισσότερα. Σε πτωτική αγορά η πλειοψηφία των assets κινείται προς τα κάτω, γιατί ο φόβος απλώνεται παντού. Κάποια assets πέφτουν λιγότερο και σπανιότερα κάποια ανεβαίνουν, αλλά το να τα βρεις εκ των προτέρων είναι πολύ πιο δύσκολο απ' όσο ακούγεται.
Μπορεί κάποιος να βγάλει χρήματα σε bear market;
Υπάρχουν εργαλεία όπως το short selling που στοχεύουν σε κέρδος από την πτώση, αλλά έχουν δικά τους ρίσκα και δεν είναι κατάλληλα για αρχάριους χωρίς εκπαίδευση. Το πιο χρήσιμο πρώτο βήμα σε πτωτική αγορά είναι η προστασία του κεφαλαίου και η μελέτη, όχι το κυνήγι κερδών.
Πώς καταλαβαίνω σε ποια φάση βρίσκεται η αγορά;
Κοίτα τη μεγάλη εικόνα σε υψηλά timeframes: κάνει η τιμή υψηλότερα υψηλά και υψηλότερα χαμηλά ή το αντίθετο; Πόσο απέχει από τα πρόσφατα υψηλά της; Συνδύασέ το με το γενικό κλίμα των ειδήσεων. Η φάση αναγνωρίζεται πάντα πιο καθαρά εκ των υστέρων, γι' αυτό χρειάζεται προσοχή.
Το Tradebook διδάσκει γενικές, δημόσια διαθέσιμες έννοιες trading αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελεί χρηματοοικονομική, επενδυτική ή trading συμβουλή, δεν είναι broker και δεν εκτελεί συναλλαγές ούτε διαχειρίζεται πραγματικά χρήματα. Το trading ενέχει ρίσκο.